Vào tháng 8 năm 2024, Điều phối viên Truyền thông Khu vực được mời đưa tin về một sự kiện tại Đà Nẵng, Việt Nam, nhằm xây dựng kết nối và trao quyền cho thế hệ trẻ. Hội nghị Năng lượng Trẻ – Green Youth Labs được tổ chức bởi Dự án Khí hậu và Năng lượng Khu vực của FES Asia cùng các đối tác tại Đà Nẵng – nơi mọi chuyện bắt đầu.
Không chỉ quan tâm sâu sắc đến một tương lai bền vững, giới trẻ còn mang đến những góc nhìn giá trị và đổi mới, nếu như người lớn chịu lắng nghe. Ngược lại, để trở thành những nhà lãnh đạo hiệu quả trong giai đoạn biến đổi công nghệ, kinh tế và xã hội sắp tới, người trẻ cũng cần học hỏi từ thế hệ đi trước. Trong bối cảnh ấy, câu hỏi lớn xuất hiện: Tại sao lại cần một “quá trình chuyển dịch công bằng”?
Cuộc chiến chống biến đổi khí hậu giờ đây không còn là vấn đề gây tranh cãi, nhưng điều quan trọng là phải thực hiện nó một cách công bằng. Các biện pháp ứng phó có nguy cơ mang lại lợi ích không đồng đều hoặc thậm chí đẩy gánh nặng lên những nhóm yếu thế nhất, làm họ dễ bị tổn thương hơn trước tác động của biến đổi khí hậu.
Sohanur Rahman, Giám đốc Điều hành YouthNetGlobal, trong chuyến thăm làng Thái Lai (Đà Nẵng) – nơi nông dân hợp tác xã đang ứng dụng năng lượng sạch vào nông nghiệp, chia sẻ:
“Chuyển dịch công bằng không chỉ là từ bỏ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng tái tạo, mà còn là cơ hội và niềm hy vọng cho một tương lai công bằng, bền vững cho tất cả mọi người, đặc biệt ở châu Á. Đồng thời, nó phải thừa nhận quyền lợi của người lao động.”
Đào Nguyên Tiến, tác giả chính của Chương trình Green Youth Labs, nhấn mạnh:
“Chuyển dịch năng lượng công bằng sẽ đảm bảo một lộ trình khả thi từ loại bỏ than đá đến phát thải ròng bằng 0. Điều này giúp giảm khí thải carbon và ô nhiễm toàn cầu, tạo ra một tương lai xanh hơn. Dù chúng tôi không làm trực tiếp trong ngành năng lượng, nhưng năng lượng chiếm phần lớn lượng khí thải, vì vậy giới trẻ chúng tôi muốn tham gia vào tiến trình này trên mọi lĩnh vực.”
Alyannah Lagasca, Chủ tịch Youth for Mental Health Coalition (Philippines), cho biết:
“Hội nghị Năng lượng Trẻ và Green Youth Labs chứng minh vai trò thiết yếu của giới trẻ trong phát triển bền vững. Đồng thời, nó khẳng định giới trẻ có thể đóng góp và thúc đẩy sự tiến bộ hài hòa giữa con người và hành tinh. Chuyến thực địa cho thấy rõ rằng việc chuyển đổi sang năng lượng tái tạo là khả thi, giúp cải thiện đời sống, điều kiện lao động và cả lợi nhuận.”
Allein Loisse Espinoza, Điều phối viên Quốc gia mạng lưới Youth for Just Transition (Philippines), bổ sung:
“Để quá trình chuyển dịch năng lượng công bằng diễn ra, trước hết phải bảo đảm tính khả thi về kinh tế – nghĩa là người dân, doanh nghiệp, tổ chức phải thấy lợi ích khi áp dụng năng lượng tái tạo. Đồng thời cần chính sách hỗ trợ, ví dụ cho phép doanh nghiệp bán điện dư từ trang trại năng lượng mặt trời cho nhà nước, hoặc được ưu đãi lãi suất vay để đầu tư vốn lớn cho năng lượng tái tạo.”
Sohanur Rahman, Đào Nguyễn Tiến, Alyannah Lagasca và Allein Loisse Espinoza là những đại biểu thanh niên quốc tế tham dự Hội nghị Năng lượng Trẻ cùng với các bạn trẻ Việt Nam có chung đam mê.
Hội nghị này đánh dấu đỉnh cao của hành trình ba năm của dự án Green Youth Labs, được tài trợ bởi Sáng kiến Khí hậu Quốc tế (IKI) của Chính phủ Đức. Dự án mang tên phụ: “Chương trình đào tạo đổi mới và chuyển dịch năng lượng công bằng xã hội”, nhằm khai thác tiềm năng sáng tạo của thanh niên, phát triển các mô hình giảm phát thải carbon và định vị họ thành những nhà lãnh đạo cho một xã hội carbon thấp trong tương lai.
Franziska Schmidtke (Giám đốc Dự án Khí hậu & Năng lượng FES Asia) và Thi Thu Trang (Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Môi trường, Viện Khoa học Khí tượng & Biến đổi Khí hậu, Việt Nam) đều nhấn mạnh: Trao quyền cho cộng đồng trẻ là động lực then chốt để đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Vì Việt Nam dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu, thế hệ trẻ ngày càng nhận thức rõ sự cấp bách của quá trình chuyển dịch năng lượng. Tuy nhiên, họ thường bị loại khỏi các quyết định chính trị quan trọng, thiếu chuyên môn, thiếu hỗ trợ thể chế và kinh nghiệm để biến ý tưởng sáng tạo thành hành động thực tiễn. Trong chu kỳ dự án, 33 mô hình thí điểm đã được hỗ trợ cả về ý tưởng và tài chính.
Nguyễn Ngọc Xuyên (nhóm sáng kiến Vi Vu) kêu gọi cộng đồng tham gia giao thông công cộng để thúc đẩy du lịch xanh. Cô tin rằng sự hòa hợp giữa thiên nhiên và văn hóa là lợi thế đặc biệt để thu hút du khách và phát triển du lịch bền vững.
Chúng tôi cũng trò chuyện với Nguyễn Đình Khiêm, Giám đốc điều hành và đồng sáng lập Wiibike – doanh nghiệp tiên phong ở Hà Nội thuyết phục người dân dùng xe đạp ít ô nhiễm thay vì xe máy truyền thống, góp phần thúc đẩy giao thông xanh.
Dự án Green Youth Labs nhằm khuyến khích thanh niên tham gia sản xuất carbon thấp và năng lượng thân thiện khí hậu ở cấp địa phương, quốc gia và quốc tế. Dự án đã đào tạo hơn 100 bạn trẻ: 30 từ miền Bắc, 30 từ miền Nam và 40 từ miền Trung, cùng đại biểu thanh niên quốc tế từ Đức, Bangladesh và Philippines.
Trong sự kiện, các đại biểu tham gia chuyến thực địa đến 4 địa điểm năng lượng tái tạo:
- Làng Thái Lai (cách Đà Nẵng 20 km) – ứng dụng năng lượng tái tạo trong sản xuất dầu lạc, minh chứng nỗ lực đưa bền vững vào đời sống hằng ngày.
- Công ty TNHH Giải pháp Điều khiển & Tự động hóa (CAS Energy) – tìm hiểu công nghệ tiết kiệm năng lượng, tự động hóa, kinh tế tuần hoàn.
- Công ty CP Thủy sản Đà Nẵng
- Công ty TNHH Keo Dán Bà Lộc – quan sát việc áp dụng năng lượng tái tạo trong sản xuất công nghiệp, chứng minh khả năng xanh hóa đa ngành.
Dự án không chỉ giáo dục mà còn trao quyền hành động cho giới trẻ về biến đổi khí hậu. Thông qua trải nghiệm thực tế và các mô hình ứng dụng năng lượng tái tạo, thanh niên hiểu rõ hơn tác động thực tiễn của những gì họ học được. Summit cũng tạo môi trường đa dạng, hòa nhập, mời gọi các nhóm thanh niên thiệt thòi cùng tham gia tìm giải pháp năng lượng công bằng. Các giáo viên từ Trung tâm Dịch vụ Người Điếc miền Trung chia sẻ rằng tham dự hội nghị đã thay đổi hoàn toàn cách họ nhìn nhận về chuyển dịch năng lượng công bằng trên thế giới.
Hội nghị quy tụ những dự án xuất sắc nhất, tạo diễn đàn trao đổi ý tưởng, đưa ra khuyến nghị chính sách, mở rộng hợp tác và kết nối với nhóm công tác về biến đổi khí hậu (CCWG) – mạng lưới hơn 100 tổ chức quốc tế và Việt Nam thúc đẩy hành động khí hậu công bằng xã hội. Sự kiện tạo hiệu ứng lan tỏa vượt ngoài phạm vi Việt Nam, góp phần định hình các cuộc thảo luận về năng lượng và khí hậu ở cấp khu vực.
Kết quả đáng chú ý: một bản kiến nghị chính sách do thanh niên xây dựng được trình lên lãnh đạo chính phủ và doanh nghiệp, nhằm tăng cơ hội tài trợ và hiện thực hóa các dự án đổi mới.
Nguồn: Friedrich-Ebert-Stiftung Asia
Phatsurang Dechabuddharungsi (Candy) – Điều phối viên Truyền thông Khu vực FES Asia (Bangkok, Thái Lan), đồng thời là nhà sản xuất phim tài liệu với hơn 10 năm kinh nghiệm – chính là tác giả bài viết này. Với niềm đam mê nhiếp ảnh sáng tạo, viết lách và kể chuyện, Candy dùng kinh nghiệm của mình để thúc đẩy thay đổi tích cực vì một tương lai bền vững ở châu Á.
